Hipotermia jest stanem, w którym temperatura ciała spada poniżej 35°C. Dochodzi do niej, gdy ciało wychładza się szybciej, niż jest w stanie wytworzyć odpowiednią ilość ciepła. Wbrew pozorom, nie występuje jedynie w chłodne, zimowe dni – stan nadmiernego wychłodzenia dotyka poszkodowanych również latem.
Hipotermię należy podejrzewać u poszkodowanego, który był narażony na działanie zimna, np. przebywał długo na zewnątrz w niskiej temperaturze, został wydobyty z wody lub przebywał przez dłuższy czas w nieogrzewanym pomieszczeniu. Pierwsze objawy to dreszcze i drżenie mięśni, bladość skóry oraz uczucie zimna w dotyku. W miarę postępowania wychłodzenia pojawiają się zaburzenia świadomości, splątanie, spowolnienie reakcji, a w skrajnych przypadkach utrata przytomności i zatrzymanie krążenia.
Jeżeli podejrzewasz hipotermię u poszkodowanego, należy zminimalizować utratę ciepła, poprzez następujące działania:
- Odizoluj poszkodowanego od podłoża – należy pod poszkodowanym umieścić warstwę izolującą, np. koc lub materac.
- Osłoń poszkodowanego przed wiatrem – zastosuj barierę ochronną lub jeśli to możliwe, przenieś poszkodowanego w osłonięte miejsce.
- Jeśli są dostępne suche ubrania, usuń mokrą odzież z poszkodowanego i zastąp ją suchą.
- Owiń poszkodowanego jak „cukierek” folią NRC. Samo zarzucenie folii termicznej na plecy poszkodowanego niczym peleryny nie będzie skuteczne. Aby folia zatrzymała ciepło, musisz szczelnie owinąć nią całe ciało poszkodowanego, włączając w to głowę (zostaw odsłoniętą twarz).
- Jeśli masz możliwość, użyj kilku warstw okrycia (tzw. metoda „na cebulkę”). Najpierw połóż suchy koc, na to szczelnie owiń folię NRC, a na wierzch połóż kolejny koc, śpiwór lub kurtkę.
- Pamiętaj, że folia NRC nie stanowi źródła ciepła, jedynie odbija to, które generuje ciało. Z punktu widzenia zatrzymywania ciepła nie ma znaczenia, którą stroną (srebrną czy złotą) okryjesz poszkodowanego. Warto jednak owinąć go tak, aby złota strona znajdowała się na zewnątrz – ten kontrastowy kolor pełni funkcję sygnalizacyjną i znacznie ułatwia służbom odnalezienie osoby poszkodowanej.
- Jeśli nie masz dostępnej folii możesz użyć innych materiałów, np. dodatkowych ubrań lub koca.
- Ogrzewaj centralnie. Jeśli masz dostępne, użyj chemicznych pakietów grzewczych, termofora lub po prostu butelki z ciepłą wodą, jednak nie przykładaj ich bezpośrednio do zmarzniętych dłoni czy stóp poszkodowanego. Umieść je na warstwie odzieży na tułowiu – w pachwinach, pod pachami i na klatce piersiowej osoby u której doszło do wychłodzenia, by zapobiec możliwym poparzeniom.
- Jeśli poszkodowany jest przytomny, a jego świadomość nie jest obniżona, możesz podać ciepłe lub słodkie płyny doustnie oraz zalecić aktywność fizyczną.
- Jeśli poszkodowany jest przytomny, ale ma obniżoną świadomość, jest apatyczny, ma zaburzenia mowy i koordynacji ruchowej, natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy 112 i powiadom dyspozytora o sytuacji. Pozostań z poszkodowanym, zaleć ograniczenie ruchów oraz pozycję leżącą. Zastosuj okrycie warstwowe jak opisaliśmy powyżej.
Ważne! Najwięcej ciepła tracimy tam, gdzie nasze ciało styka się największą powierzchnią z niską temperaturą – nie zapomnij o zapewnieniu izolacji od podłoża.
W ciężkich przypadkach hipotermii może dojść do utraty przytomności i zatrzymania krążenia. Jeśli poszkodowany nie oddycha – zadzwoń na 112 i rozpocznij RKO.
Pamiętaj, że u osoby w głębokiej hipotermii funkcje życiowe drastycznie zwalniają. Oddech może być bardzo płytki, wolny i trudny do wyczucia. Zanim uznasz, że poszkodowany nie oddycha i rozpoczniesz uciskanie klatki piersiowej, dokładnie i w pełnym skupieniu obserwuj ruchy jego klatki piersiowej.
Kilka protipów dla udzielających pomocy osobom w hipotermii:
Nie rozcieraj skóry poszkodowanego śniegiem ani alkoholem! Powoduje to uszkodzenia mocno wychłodzonej (lub już odmrożonej) skóry i dodatkową utratę ciepła.
Odradzamy osobie u której doszło do wychłodzenia kąpiel w wodzie o wysokiej temperaturze. Zbyt gwałtowne ogrzewanie ciała z zewnątrz powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych na obwodzie, przez co zimna krew z rąk i nóg w szybkim tempie dociera do serca. Może to doprowadzić do jego nagłego zatrzymania (tzw. zjawisko afterdrop).
Nie podawaj poszkodowanemu napojów zawierających alkohol. Substancja ta powoduje przez chwilę złudne uczucie ciepła, a w rzeczywistości drastycznie przyspiesza wychładzanie organizmu, rozszerzając naczynia krwionośne tuż pod skórą.
Hipotermii często towarzyszą odmrożenia. Jeśli zauważysz u poszkodowanego białe, woskowate i zimne plamy na skórze (najczęściej na nosie, uszach czy palcach), pod żadnym pozorem ich nie pocieraj ani nie masuj. Nie przekłuwaj też ewentualnych pęcherzy. Zabezpiecz te miejsca suchym, jałowym i luźnym opatrunkiem, aby zapobiec uszkodzeniom tkanek, a następnie poczekaj na pomoc medyczną.